Jeszcze kilkanaście lat temu większość użytkowników Internetu nie słyszała o botach lub kojarzyła je wyłącznie z prostymi programami do automatycznych wiadomości. Dziś boty są nieodłącznym elementem naszej cyfrowej rzeczywistości. Towarzyszą nam, kiedy robimy zakupy, zamawiamy wizytę u lekarza, obsługujemy konto bankowe, przeglądamy social media czy nawet wtedy, gdy… rozmawiamy ze sztuczną inteligencją.

Czym właściwie jest bot?

Boty to programy stworzone po to, by zastępować lub usprawniać pracę człowieka. Wykonują określone zadania automatycznie, bez potrzeby stałego nadzoru. Mogą działać bardzo prosto – odpowiadać na pytania, porządkować informacje czy przypominać o wydarzeniach – albo niezwykle zaawansowanie, generując treści, tłumacząc języki czy analizując dane w czasie rzeczywistym.

Szczególnym rodzajem botów są chatboty, czyli programy zaprojektowane do prowadzenia dialogu z użytkownikiem. Mogą przyjmować różne formy – od prostych okienek tekstowych na stronach internetowych, przez automatyczne systemy obsługi klienta w sklepach czy bankach, aż po rozwiązania stosowane w rozmowach telefonicznych, wykorzystujące algorytmy analizy języka naturalnego oraz syntezę mowy.

Coraz częściej chatbotom towarzyszą również awatary, które wizualnie naśladują postać ludzką. Dzięki temu kontakt z botem może przypominać rozmowę z rzeczywistą osobą, co ułatwia interakcję i zwiększa dostępność usług.

Wiele firm korzysta z botów na co dzień, automatyzując obsługę klienta, zgłoszenia serwisowe, a nawet procesy rekrutacyjne. Boty znajdują się też w naszych telefonach: w komunikatorach, wyszukiwarkach, aplikacjach zakupowych czy systemach nawigacji.

Krótka historia botów – skąd się wzięły i jak się rozwijały?

Boty – dziś obecne w komunikatorach, wyszukiwarkach, sklepach internetowych i systemach AI – mają znacznie dłuższą historię, niż mogłoby się wydawać. To nie wynik rewolucji ostatnich lat, lecz efekt kilkudziesięciu lat rozwoju sztucznej inteligencji, automatyzacji i programowania.

Lata 60. 70. – pierwsze chatboty w laboratoriach badawczych

Za narodziny botów uważa się stworzenie ELIZY w 1966 r. przez Josepha Weizenbauma w MIT. ELIZA była jednym z pierwszych programów, który potrafił symulować rozmowę z człowiekiem, analizując słowa kluczowe i odpowiadając według prostych schematów. Kilka lat później powstał PARRY (1972 r.), program symulujący rozmowy osoby z zaburzeniami psychicznymi. Badacze oceniali go jako „bardziej rozmownego i przewidywalnego niż człowiek”. To właśnie te dwa programy położyły fundamenty pod ideę chatbotów – maszyn prowadzących dialog z człowiekiem.
Źródło: Uniwersytet Śląski – „Dzień Bota”

Lata 80. i 90. – boty w grach i na czatach IRC

Wraz z rozwojem komputerów i Internetu boty zaczęły pojawiać się w przestrzeni użytkowej: w grach komputerowych jako NPC sterowane algorytmicznie i na kanałach IRC jako boty moderacyjne – pilnujące porządku, witające użytkowników czy reagujące na polecenia. To wtedy zaczęto postrzegać boty nie jako ciekawostkę badawczą, lecz jako narzędzia usprawniające komunikację.

Lata 2000–2010 – boty internetowe i początki automatyzacji sieci

Wraz z rozwojem wyszukiwarek pojawiły się tzw. web crawlers, czyli boty indeksujące strony internetowe (np. Googlebot). Były to jedne z pierwszych botów działających na masową skalę. W tym czasie zaczęły pojawiać się również boty: pomocnicze (obsługa klienta online), spamujące, automatyzujące zakupy czy rezerwacje, tworzące ruch w serwisach społecznościowych.

Źródło: tvs.pl – artykuł „Nawet nie wiecie, ile o was wiedzą. Czym są boty?”

Po 2010 r. – era mediów społecznościowych i botów w komunikatorach

Wraz z rozwojem Facebooka, Twittera i komunikatorów (Messenger, WhatsApp) boty zaczęły być wykorzystywane do: kontaktu z klientem, wysyłania powiadomień, zarządzania treściami, automatycznego udostępniania informacji, a także – niestety – do rozsyłania dezinformacji i spamu. Właśnie wtedy słowo bot zaczęło funkcjonować w języku potocznym.

Źródło: tvs.pl, materiały cert.pl dot. botów i botnetów

Po 2016 r. – połączenie botów ze sztuczną inteligencją

Prawdziwy przełom przyniosły boty oparte na AI, wykorzystujące: przetwarzanie języka naturalnego (NLP), generowanie tekstu (LLM), syntezę i rozpoznawanie mowy, uczenie maszynowe. Boty takie jak ChatGPT, Bard czy asystenci głosowi (Siri, Alexa, Google Assistant) sprawiły, że rozmowa z maszyną zaczęła przypominać rozmowę z człowiekiem. Współczesne boty: tworzą treści, tłumaczą, dokonują analiz, prowadzą dialog, mogą nawet rozpoznawać emocje.

Źródło: android.com.pl – artykuł o Dniu Bota i rozwoju inteligentnych chatbotów

Boty w naszym codziennym życiu

Choć często ich nie widzimy, boty działają w tle i ułatwiają nam życie na wiele sposobów.

• Pomagają w obsłudze klienta – chatboty w bankach, sklepach internetowych czy firmach kurierskich podpowiadają, gdzie jest paczka, pomagają w logowaniu czy rozwiązują najczęstsze problemy.
• Umożliwiają dostęp do informacji 24/7 – asystenci głosowi przypominają o lekach, podpowiadają trasę, podają prognozę pogody czy tłumaczą teksty.
• Ułatwiają zakupy i organizację czasu – analizują promocje, sugerują produkty, rezerwują wizyty, przypominają o płatnościach.
• Wspierają edukację – pomagają w nauce języków, tłumaczą trudne pojęcia, tworzą notatki, wyszukują wiarygodne źródła.
• Dbają o nasze bezpieczeństwo – filtrują spam, blokują podejrzane wiadomości, ostrzegają o zagrożeniach i wykrywają działania cyberprzestępców.

Boty i sztuczna inteligencja

Dużą rolę odgrywa dziś również sztuczna inteligencja. Boty wyposażone w AI potrafią rozpoznawać emocje, prowadzić rozmowy, tworzyć treści i analizować ogromne zbiory danych. Dzięki temu znajdują zastosowanie w edukacji, medycynie czy administracji publicznej. Coraz częściej to one pomagają osobom starszym, wspierają osoby z niepełnosprawnościami, a nawet asystują lekarzom w diagnozowaniu chorób

Boty pomagają – ale potrafią też szkodzić

Tak jak w wielu obszarach technologii, boty mają też swoją ciemną stronę. Cyberprzestępcy coraz częściej wykorzystują je do:

• wysyłania masowych kampanii phishingowych,
• automatycznego rozsyłania fałszywych wiadomości, spamu czy złośliwego oprogramowania
• generowania treści mających na celu manipulację lub wyłudzenie,
• przejmowania kont czy automatyzowania ataków.

Boty tworzone przez przestępców potrafią działać bardzo szybko i na ogromną skalę – dlatego tak ważne jest, by użytkownicy byli świadomi zagrożeń i potrafili je rozpoznawać.

Jak korzystać z botów bezpiecznie?

Korzystając z botów, warto pamiętać o kilku zasadach: nie udostępniać poufnych danych, weryfikować źródło komunikacji, uważać na podejrzane linki, aktualizować oprogramowanie i zwracać uwagę czy profil lub wiadomość, z którą wchodzimy w kontakt, nie jest tworzona przez fałszywego bota.

Boty stały się nieodłączną częścią naszego cyfrowego świata – pomagają, usprawniają, wspierają. Mogą być cyfrowymi asystentami, strażnikami bezpieczeństwa, a czasem… narzędziami przestępców. To od naszej świadomości zależy, którą stronę botów spotykamy częściej. Dzień Bota przypomina, że technologia jest tak bezpieczna, jak odpowiedzialnie z niej korzystamy.

 

Źródła:

Uniwersytet Śląski – „Dzień Bota” https://us.edu.pl/wydzial/wnst/2021/12/10/dzien-bota/

TVS – „Nawet nie wiecie, ile o was wiedzą. Czym są boty?” https://tvs.pl/informacje/nawet-nie-wiecie-ile-o-was-wiedza-czym-sa-boty/

Android.com.pl – „Dzień Bota – skąd się wziął i dlaczego obchodzimy?” https://android.com.pl/tech/660639-dzien-bota-chatbot-chatgpt-swieto/

 

Artykuł wyraża jedynie poglądy autorów i nie może być utożsamiany
z oficjalnym stanowiskiem Ministra Cyfryzacji